Χρόνια Πολλά Μιχαήλ

Of all the weapons in the vast soviet arsenal, nothing was more profitable than Avtomat Kalashnikova model of 1947. More commonly known as the AK-47, or Kalashnikov. It's the world's most popular assault rifle. A weapon all fighters love. An elegantly simple 9 pound amalgamation of forged steel and plywood. It doesn't break, jam, or overheat. It'll shoot whether it's covered in mud or filled with sand. It's so easy, even a child can use it; and they do. The Soviets put the gun on a coin. Mozambique put it on their flag. Since the end of the Cold War, the Kalashnikov has become the Russian people's greatest export. After that comes vodka, caviar, and suicidal novelists. One thing is for sure, no one was lining up to buy their cars.

Yuri Orlov, Lord of War, 2005

Ο Θάνατος του Μπομπ Ντενάρ

Είναι καλοκαίρι και η ζέστη στη νότια Γαλλία λειώνει το παλιό φρούριο στο λιμάνι της Μασσαλίας. Ένας Έλληνας πίνει παστίς με την ερωμένη του, έχοντας διασχίσει δρόμους γεμάτους άραβες. Θυμάται την προηγούμενη μέρα, το αμάξι να φτάνει στο Μονπελιέ, και όλους τους φοιτητές στα πλακόστρωτα και τους στενούς δρόμους. Λίγο πιο ψηλά, στους αμπελώνες του Μπορντώ φυσά αέρας από τον Ατλαντικό και δροσίζει τη γή. Δεν υπάρχει ούτε λόφος να τον σταματήσει, όπως κατηφορίζει από το νερό, περνά το Φάρο στο Κορντουάν και βυθίζεται στις εκβολές του Γαρούνα. Το ποτάμι έχει κινήσει από τα Πυρηναία για να διασχίσει τα κεντρικά υψίπεδα της Ωβέρνης, και σαυτό το επίπεδο, γεμάτο χαλίκι τρίγωνο, τα αμπέλια γεννάνε κόκκινο κρασί. Σε έναν απ αυτούς τους αμπελώνες, ένας γέρος άντρας κοντοστέκεται, και κοιτά προς τη θάλασσα.

Μια γυναίκα του φέρνει ένα ποτήρι παγωμένο νερό. Η κόρη του; Έχει τόσες κόρες, τόσους γιούς, πασχίζει να θυμηθεί ονόματα. Ένας δικηγόρος του μιλά: θα χρειαστεί να πάει πάλι στο Παρίσι για δίκη, να εξηγήσει, να εξηγήσει τι; Κάποτε θα μίλαγε ο Φοκάρ γιαυτόν, να ζει ακόμα; Ο άντρας κάνει νόημα με το χέρι του, εκνευρισμένος, μπαίνει πιο βαθιά στ αμπέλια. Ιδρώνει. Παράξενο, θυμάται τον καφτό αέρα στο Τζεμπέλ από τον καιρό του Μαρόκου. Και αργότερα, στην Υεμένη, η ίδια ζέστη. Είχε άγγλους φίλους εκεί, πίνανε, μιλούσανε. Κάποιοι απ αυτούς ήταν μαζί του στο Κατάνγκα. Ίδια ζέστη, αφρικάνικη. Τότε δεν είχε σημασία. Θεοί, είχαν προσπαθήσει να ξαναμπούν από το Κονγκό με ποδήλατα; Είχανε ξεφτιλίσει τους κυανόκρανους στην πρώτη εξέγερση; Ο γέρος χαμογελά, το έλεγα, σκέφτεται, το έλεγα ότι δεν είναι για τα λεφτά. Ούτε καν για πολιτική και ιδέες.

Κάποιος του μιλά και κρατώντας τον απτον αγκώνα, τον φέρνει προς το σπίτι. Όπως ο γέρος περπατά, θυμάται τις Κομόρες, τα έντεκα υπέροχα χρόνια, μέχρι που η Γαλλία τον πρόδωσε. Θυμάται να μπαίνει σε μια κρεβατοκάμαρα, τους πυροβολισμούς, τον πανικό των γυναικών, θυμάται το κουφάρι του Σουαλί πάνω στο τζιπ. Τότε το Παρίσι δεν έλεγε τίποτα. Τι άλλαξε; Παλέβει να θυμηθεί ονόματα φίλων που κατέβηκαν νότια και πολέμησαν στο αντάρτικο της Αγκόλας. Αλλά όλα τα ονόματα έχουν χαθεί. Εκτός από δυο, τρία, ο μαύρος Ζακ Σραμ και ο τρελός Μάικ Χοάρε, θυμάται ακόμα τον Τσόμπε και το Μομπούτο..

Μέσα στο σπίτι σκοτείνιασε, χαμήλωσε ο ήλιος, και όλα τα ονόματα είναι για τη μνήμη σαν απεικάσματα, σα να κοιτά τον ήλιο στη Γκαμπόν και να διώχνει με ανάστροφες παλάμες τα κουνούπια, σαν και τότε, στην Ινδοκίνα και πάλι μετά, στην Αλγερία και στην ανία του Παρισιού. Ξαφνικά, μια σκέψη τον τρομάζει, θέλουν να τον βάλουν πάλι φυλακή, γυρίζει στο δικηγόρο, είναι αυτός ο δικηγόρος του, ποιό είναι το όνομά του; Για μια στιγμή, ο άντρας δεν ξέρει που βρίσκεται, αν είναι στο Μεντόκ, ή το Παρίσι. Νομίζει ότι βλέπει το πρόσωπο του πατέρα του, κάνει να κινηθεί, κουτσαίνει απ το παλιό τραύμα, που πληγώθηκε, σε ποιά μάχη; Τρίβει το κεφάλι με τα χέρια του, πιάνει το μαλακό σημείο, εκεί που λείπου τα κόκκαλα, και κάθεται. Σιγά, σιγά, οι φωνές αραιώνουν, η καρέκλα γίνεται κρεβάτι, τα χρώματα αλλάζουν και για μια τελευταία στιγμή στροβιλίζονται, ο φοκάρ, η σντεσέ, οι κομόρες, το πρώτο καράβι, η στάνλευβιλ, το φουσκωτό στις αφρικάνικες ακτές- μια τελευταία σκέψη, για τι θα με θυμούνται, και μετά ο άνεμος που γεμίζει άμμο λιμάνια και αμάξια, και μετά τίποτα.

Κουρτζ

..Kurtz had apparently intended to return himself, the station being at that time bare of goods and stores, but after coming three hundred miles, had suddenly decided to go back, which he started to do alone in a small dugout with four paddlers, leaving the half-caste to continue down the river with the ivory. The two fellows there seemed astounded at anybody attempting such a thing. They were at a loss for an adequate motive. As to me, I seemed to see Kurtz for the first time. It was a distinct glimpse: the dugout, four paddling savages, and the lone white man turning his back suddenly on the headquarters, on relief, on thoughts of home - perhaps; setting his face towards the depths of the wilderness, towards his empty and desolate station.

Ο Μάρλοου βλέπει με το νου του τον Κουρτζ να γυρίζει στο σκοτάδι, χωρίς λόγο, χωρίς κίνητρο, ένας άντρας με τερατώδεις αρετές και γιγάντια οράματα επιστρέφει στη μαύρη καρδιά της ζούγκλας, σε μια πρωτόγονη μοναξιά, στην αποκτήνωση, την αρρώστεια και τέλος το θάνατο. Το κίνητρο που ψάχνουν οι έμποροι του Κεντρικού Σταθμού, το κίνητρο που προσπαθεί να καταλάβει ο αφηγητής ενώ το ατμόπλοιο σέρνεται στα νερά και τις ομίχλες του ποταμού, το κίνητρο που συνεχίζει να του διαφεύγει ενώ ο μαύρος που πιλοτάρει σκοτώνεται, ενώ ο ρώσος αρλεκίνος στον Εσωτερικό Σταθμό υμνεί τον Κουρτζ σαν υπεράνθρωπο (έχοντας για φόντο τα παλουκωμένα κεφάλια στο φράχτη), ενώ ο ίδιος ο Κουρτζ, πάνω σε ένα φορείο, με σκελετωμένο χέρι σταματά τη σφαγή των λευκών - το κίνητρο που εξηγεί τον ιδιότυπο αναχωρητισμό του άντρα, την απόρριψη της ευρώπης, τη βίαιη απόσπαση του ελεφαντόδοντου από τις άλλες φυλές, το αίμα, την απότομη προτροπή στο τέλος του δοκιμίου του για τον εκπολιτισμό της Αφρικής - EXTERMINATE THE BRUTES!- το κίνητρο αυτό δεν ανιχνεύται πουθενά. Εκ των υστέρων, μπορείς να γράψεις για τις πλάνες της αποικιοκρατίας, τις προκαταλήψεις των ευρωπαίων, τη σύγκρουση του πολιτισμού με τη βαρβαρότητα, αλλά και πάλι δεν είσαι σίγουρος αν η σκοτεινή καρδιά ανήκει στην αφρική ή στον Κουρτζ, αν επιλέγει ή αν απλά αφήνεται, πέρα από εξορθολογισμούς, πέρα από τις επιφάσεις των πράξεών του, πέρα από τα αφελή οράματα των συγχρόνων του.

Αλλάζω δρόμο - ίσως ο κόσμος είναι λιγότερο ή περισσότερο σκοτεινός αυτές τις μέρες και ίσως τα γραπτά του Κόνραντ, αλλά και του Στάνλευ, του Λίβινγκστον, του Μπέρτον, ακόμα και του υμνητή της αποικιοκρατίας (γιαυτούς που δεν πιάνουν τον αυτοσαρκασμό) Κίπλινγκ, μοιάζουν εξωτικά και χαριτωμένα και απλουστευτικά, αλλά αυτοί που έχουνε πάει στους σκοτεινούς τόπους, στρατιώτες, έμποροι, διπλωμάτες, δημοσιογράφοι, περιηγητές καταλαβαίνουν ότι οι διαχωριστικές γραμμές λεπταίνουν, το δίκιο και το άδικο, η ηθική κι η πράξη-

είναι μια λαχτάρα που ξεπερνάει τις ιδέες που έχεις για τον εαυτό σου και τα σχήματα που έχεις οργανώσει στο κεφάλι σου για να παγιδεύεις τον κόσμο και τις όψεις του, όχι τόσο ιδέα όσο κάτι που ακούς ή μυρίζεις, κάτι που δεν εξορθολογίζεται, κάτι που δεν είναι κίνητρο για να καταλάβουν οι άλλοι, κάτι που έρχεται από μακριά και σε χτυπά σα χίλια σφυριά - όχι να φύγεις, αλλά να χαθείς, μια επιστροφή με την ουσιαστικότερη σημασία.

Δε μου βγαίνει με τίποτα - Mistah Kurtz - he dead!

μεταποικιοκρατικές σκέψεις Ι

Θα σας πω μια μικρή ιστορία.

Το 1974 έπεσε η δικτατορία στην Πορτογαλλία. Την επόμενη χρονιά, το MPLA κέρδισε με άνεση τις εκλογές στην Αγκόλα. Διόλου παράξενο, τα περισσότερα απελευθερωτικά κινήματα στις αποικίες είχανε μαρξιστική ρητορική - έναν μπούσουλα κατά του ιμπεριαλισμού που εξέφραζαν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις. Στην ουσία, δεν υπήρχε ούτε ίχνος μαρξιστικής παιδείας και συνείδησης, ούτε στους ηγέτες πολεμάρχους που μετατράπηκαν σε δικτάτορες, ούτε στις ψοφοδεείς μάζες που πήρανε τα όπλα που αφειδώς καραβόστελναν κουβανοί και σοβιετικοί. Τα ίδια έλεγαν παλιότερα και ο Λουμούμπα στο Κογκό και οι φελλάγκας στην Αλγερία και οι αντάρτες στην Υεμένη, κι ο Μουγκάμπε στη Ροδεσία και οι αγκολέζοι σίμπας και οι Τίγρεις και ένας ολόκληρος συρφετός σε όλον τον τρίτο κόσμο. Τέλος πάντων, ο ψυχρός πόλεμος βρισκόταν στις δόξες του και φυσικά η δύση δε μπορούσε να αφήσει όλες τις πρώην αποικίες να περάσουν στη σοβιετική σφαίρα επιρροής. Τη βρωμοδουλειά ανέλαβαν οι νοτιοαφρικάνοι.

Ο νοτιοαφρικάνικος στρατός (SADF) στήριξε τις αντεπαναστατικές δυνάμεις στην Αγκόλα, πρώτα το FNLA κι ύστερα τη UNITA του Σαβίμπι. Έστειλε επίλεκτες δυνάμεις μέσα σε αγκολέζικο έδαφος και φυσικά στα σύνορα με τη Ναμίμπια, που τότε ήταν νοτιοαφρικάνικο προτεκτοράτο με το όνομα ΝοτιοΔυτική Αφρική. Πολέμησαν για χρόνια, με κορύφωση τη μάχη του Κίτο Κουαναβάλε το 1987/88. Ενδιαφέρουσα μάχη, όλοι οι αντιμαχόμενοι δήλωσαν πως νίκησαν. Το 1989 η Ναμίμπια κέρδισε την ανεξαρτησία της. Λίγο μετά, οι νοτιοαφρικανικές δυνάμεις αποσύρθηκαν στο έδαφός τους.

Ήδη, η αντίδραση κατά του Απαρτχάιντ είχε γενικευτεί στη δύση, εμπάργκο, αποπομπή από τα Ηνωμένα Έθνη και τα ρέστα, αλλά μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του 80 δεν έπαυε να είναι ένας χρησιμότατος νατοϊκός σύμαχος κατά της κομμουνιστικής εξάπλωσης. Με το τέλος του ανατολικού μπλοκ και της Σοβιετικής Ένωσης, κάθε στήριξη στο λευκό καθεστώς ήταν ύποπτη, ντροπιαστική και αχρείαστη. Και φυσικά αποσύρθηκε, το ΑNC του Μαντέλα βγήκε από την παρανομία, το 1994 ήρθε και τα επόμενα είναι γνωστά. Όλοι οι μαχητές της SADF, ροδεσιανοί και λευκοί νοτιοαφρικάνοι, πορτογάλλοι εθελοντές και μαύροι αντεπαναστατικοί από την Αγκόλα, χλευάστηκαν, ξεχάστηκαν, διώχτηκαν. Χωρίς ενδιαφέρον από τη δύση, απέναντι σε εχθρικές κυβερνήσεις και δυνάμεις ασφαλείες, αντιμέτωποι με διογκούμενη βία και τρομοκρατία, λευκοί αλλά και μαύροι αγκολέζοι, ροδεσιανοί, νοτιοαφρικάνοι παράτησαν τις πατρίδες τους, τις δουλειές, τις φάρμες τους, με ένα λόγο, έπαψαν να υπάρχουν ως έθνος και έφυγαν. Όσοι πρόλαβαν, δηλαδή.

Είναι ατραγούδηστα θύματα της μεταποικιοκρατικής πολιτικής, όπως είναι οι μαυροπόδαροι της Αλγερίας, οι βέλγοι του Κογκό, οι αγρότες κι οι Ινδοί της Ζιμπάμπουε - αθροιστικά πάνω από 2 εκατομμύρια κόσμος. Άνθρωποι που ξεριζώθηκαν από τη γη των πατέρων τους μετά από 4 και 5 γενιές.

Όλα αυτά, δε σημαίνουν ότι η Αποικιοκρατία ήταν καλή και δίκαιη, άλλωστε τέτοια νοσταλγία στους καιρούς μας είναι παράταιρη και αποκρουστική. Αυτό που θέλω να δείξω, μέσα από αυτά τα λίγα παραδείγματα και το στενό πρίσμα, είναι ότι η μετάβαση στην ανεξαρτησία των αφρικανών έγινε βιαστικά και αστόχαστα, κληροδοτώντας περισσότερα προβλήματα. Η μπουρδελοποίηση της Νότιας Αφρικής, οι σφαγές στη Ρουάντα, το μπάχαλο στο Σουδάν, ο ατέλειωτος εμφύλιος στην Αγκόλα, η ατέρμονη κτηνώδης βία στην Αλγερία, έχουν ρίζες και αφορμές στον τρόπο και το χρόνο που οι λευκοί σηκώθηκαν και έφυγαν, στανικά ή με τη θέλησή τους, δεν έχει σημασία. Όταν ένας πατέρας βαράει το παιδί του, δεν εξιλεώνεται όταν απλά σηκώνεται και φεύγει. Δεν είναι ακριβής η αναλογία, αλλά μου αρέσει, γιατί σημαίνει κάτι βιαστικό και αντιδραστικό και βίαιο.

Ο Μαντέλα ήταν από τους πρώτους αφρικάνους ηγέτες που χρησιμοποίησε αριστερή ρητορική, αλλά το ANC ευθύνεται κατά κόρον για τη φυλετικοποίηση της πολιτικής και των εκλογών του 94, ταχτική καθόλα αντιμαρξιστική που συνολικότερα δείχνει και γιατί τζάμπα την πάλευαν ανατολικοευρωπαίοι, σοβιετικοί και κουβανοί στην αφρική, στέλνοντας στρατιώτες και όπλα και συμβουλάτορες. Δεν είναι δυνατό να υπάρξει ταξική συνείδηση και συνειδητοποίηση όταν κυριαρχεί η tribal νοοτροπία, η μεταφυσική ως σκέψη, η βία χωρίς πολιτική κατεύθυνση, η μηδενική αστικοποίηση, όταν δεν υπάρχει ούτε καν ιντελλιγέντσια, αλλά κανίβαλοι με εκπαίδευση τρίτης δημοτικού που οδηγούν εξαθλιωμένους και μαστουρωμένους πιτσιρικάδες. Όταν οι "μαρξιστές" σίμπας μπούκαραν το 1978 στο κολβέζι, δεκαπεντάχρονα με καλάζνικοφ και καμμένα από ουσίες μυαλά, έκαναν το αναμενόμενο. Βίασαν τις καλόγριες, πετσόκοψαν τους βέλγους και φυσικά παρέλαβαν τους ντόπιους μαύρους, που είχαν, φαντάζομαι, αντεπαναστατικό και petit bourgois παρελθόν, από τον καιρό που υποστήριξαν της απόσχιση του Κατάγκα από τον εργατικό παράδεισο που σχεδίαζαν ο Λουμούμπα και οι Μομπούτου και οι επίγονοι αυτών, που ακόμα και σήμερα κυνηγάνε και τρώνε τους πυγμαίους που βρίσκουνε στα δάση του Κογκό, για να γίνουν δυνατότεροι πολεμιστές.

Σε καμιά περίπτωση τα ανωτέρω δεν πρέπει να εκλειφθούν ως πίστη μου σε μια δημοκρατική αφρική, με καθωσπρέπει ρεπούμπλικα και ελεύθερη διακίνηση εσωρρούχων. Δεν απέτυχε μόνο η αριστερή σκέψη στην αφρική, αλλά κι η πίστη στη δυναμική του μοντερνισμού, της αστικής οργάνωσης, της διαφανούς πολιτικής και τόσα άλλα. Γιαυτά, μπορεί να γράψω αργότερα.

υγ. έχω διάφορα προβλήματα με την πρόσβαση στο μπλόγκσποτ, μπορώ μόνο με εγγραφή από την αρχική του μπλόγγερ και μετά για να τα δω δημοσιευμένα, πρέπει να πάω στη σελίδα με το ανόνυμάους. Σχόλια δε μπορώ ακόμα να διαβάσω.

Ο άντρας που (θα) γινόταν βασιλιάς

Σε ζηλεύω, γερόσκυλο του πολέμου.

Ο αγών μιας οδοντόπαστας

Μέχρι το 1985, η οδοντόπαστα για τη διεθνή διανομή ονομαζόταν darkie. Το 1985, όμως η Colgate αγόρασε την ταιβανέζικη εταιρεία Hawley and Hazel και πρόκρινε ότι δε μπορεί να διαθέτει προιόν με τόσο καταφανέστατα ρατσιστικό και πατροναριστικό τίτλο και το άλλαξε σε κάτι που ηχούσε παρόμοια, αλλά δεν είχε το ίδιο νόημα. Βέβαια, επειδή ακόμα και τη δεκαετία του 80 δεν υπήρχαν πολλοί αγγλόφωνοι στα μέρη που κυρίως κυκλοφορούσε η οδοντόπαστα ( ταιβάν, χονγκ κονγκ, σιγκαπούρη, ηπειρωτική κίνα), ο ορίτζιναλ μανδαρίνικος τίτλος παρέμεινε "χέι ρεν για γκάο", του μαύρου η οδοντόπαστα. Θα ήταν μαλακία, σκέφτηκαν, να χάσουμε πελάτες που δεν ξέρουν αγγλικά ( ούτε ξέρουνε από πολιτική ορθότητα, προσθέτω εγώ). Από την άλλη, την προσβλητική εικόνα έπρεπε να την αλλάξουνε, οπότε έφυγε η φάτσα του ορίτζιναλ χαμογελαστού μαύρου και έμεινε κάτι άλλο. Βγάλτε κρίση μόνοι σας.

Σημ.1. Το "χέι ρεν", μαύρος, να μην μπερδεύεται με το "χέι(τζε) ρεν" που υποδηλώνει συνήθως τους μαφιόζους του Χονγκ Κονγκ.

Σημ.2. Ο "αράπακλας με το γιαταγάνι" που φυλάει την πριγκιποπούλα στα παραμύθια, να αντικατασταθεί με το "ιρακινός πολίτης αφρικανικής καταγωγής στην υπηρεσία του κυβερνήτη στη Βαγδάτη"

Σημ.3. Ο μπαρμπα-μπεν άσπρισε ή ακόμα;