Σαϊγκόν, Βιετνάμ

Περνώ απέναντι για να φωτογραφίσω την Όπερα και το Κοντινεντάλ και θυμάμαι τις σχετικές σκηνές από τον Ήσυχο Αμερικάνο του Γκρην και συνεκδοχικά την ταινία με τον Μάικλ “Είμαι Άγγλος, έχω συνήθειες” Κέην. Μια γριά στο πεζοδρόμιο πουλάει το βιβλίο, παρέα με διάφορα ταξιδιωτικά του Λόνλυ Πλάνετ, αλλά αντιστέκομαι. Έχω αποφασίσει να το αγοράσω μόνο αν το βρω σε πάγκο παρέα με τις Βιρμανέζικες Μέρες του Όργουελ.

Η Σαϊγκόν έχει εκατομμύρια μηχανάκια, προπαγανδιστικά πόστερς και εικονίσματα του Θείου Χο. Έχει νεοκλασσικά χτίσματα και ημιερειπωμένα αποικιοκρατικά πολύστυλα, ανάκατα με ουρανοξύστες. Ο καθεδρικός της Νοτρ Νταμ είναι απέναντι από το Κεντρικό Ταχυδρομείο, σχεδιασμένο από τον ίδιο το Γουστάβο Άιφελ. Μπαίνοντας με πιάνει μια πηχτή νοσταλγία και μια ανάλαφρη θλίψη. Σε δέκα χρόνια η πόλη θα είναι σαν τις κινέζικες και σε τριάντα σαν τη Σιγκαπούρη. Sic transit gloria.

Στο Παλάτι της Ανεξαρτησίας, ανεβαίνω στην οροφή, παίρνω μια μπύρα για ένα δολλάριο και κοιτάζω τις πύλες που έριξε το τεθωρακισμένο τον Απρίλη του 75, θυμάμαι τις διάφορες διάσημες ασπρόμαυρες φωτογραφίες που έχω δει κατά καιρούς κι εξιστορούν την πτώση της Σαϊγκόν και την εκκένωση των τελευταίων αμερικάνων με ελικόπτερα. Τα σοβιετικά τανκς στον περίβολο σαπίζουν, ρέπλικες πολεμικής ιστορίας δίπλα σε δέντρα με τεράστιες ρίζες. Από ψηλά θαυμάζω τις φαρδιές λεωφόρους γαλλικού σχεδιασμού, και συλλογίζομαι την εκπολιτιστική προσπάθεια των Γάλλων - καφέδες και μπαγγέτες παντού.

Αφιερώνομαι στις φτηνές μπύρες, σαιγκόν, ανόι, 333, και περιφέρομαι στους ναούς της πόλης: υαλογραφίες, φάτνες και σαρκοφάγοι με βιετ και γαλλικές επιγραφές κι ανάγλυφα αναθέματα. Τα πολυκαταστήματα έχουν φτηνή και κακόγουστη χριστουγενιάτικη διακόσμηση και όλοι, ντόπιοι και τουρίστες φωτογραφίζομαι μπροστά σε πλαστικούς αγιοβασίληδες και πράσινες γιρλάντες.

Στο Εθνικό Μουσείο περιφέρομαι σε αίθουσες με εκθέματα νίκης, όπλα κι εφημερίδες και φωτογραφίες. Στον περίβολο είναι αραγμένα αεροπλάνα και ελικόπτερα ανάμεσα σε κορινθιακούς κίονες, δέντρα κι αετώματα. Πως να περιγράψει κανείς αυτό το πηχτό, ηλιόλουστο απόγεμα στο τέρμα της ιστορίας: Ένας κηπουρός ποτίζει φορώντας κράνος πεζικάριου, κήποι, γαλλαρίες, ανοιχτές πόρτες και παράθυρα και απέξω, ο ατελείωτος βόμβος από εκαταμμύρια μηχανές που δεν σταματούν ποτέ να κινούνται, μια συνεχής ροή που κυλάει αντικαθρεφτίζοντας τη νωχελική ροή του ποταμού.


Στο Ματζέστικ, το χριστουγενιάτικο σόου ξεκινάει με φλαμένγκο και συνεχίζει με φιλιπινέζικη μπάντα. Η τραγουδίστρια, τραμπαλιζόμενη επικίνδυνα πάνω στα τεράστια τακούνια της, και με τα βυζιά να ασφυκτιούν κάτω από το στενότατο φόρεμα αυτή την τροπική νύχτα, τραγουδάει την πιο ερεθιστική βερσιόν της Άγιας Νύχτας πούχουν ακούσει τα ορθόδοξα αφτιά μου. Συνεχίζω με κρασί και μπύρα και μπουφέδες. Το σόου κλείνει πριν τα μεσάνυχτα: μια χορέφτρια παίζει με δυο αναμένα δαδιά, τα τρίβει στα γυμνά σημεία του κορμιού της και τα σβήνει μέσα στο στόμα της, πάνω στην υγρή γλώσσα, μέσα στα κατακόκκινα χείλη.

Στο παζάρι βρίσκω καφέ, κρέατα, κρασιά, λικέρ και διάφορα ρούχα. Τα κικλιδώματα είναι βαμμένα λεφκά στα στενά μπαλκόνια, κρεμιέται ένας τύπος με το τσιγάρο στο στόμα και μπανίζει από κάτω τον πάγκο με τα φρούτα. Πανάρχαιες σκεβρωμένες γριές φοράνε τριγωνικά καπέλα από μπαμπού. Χάνω τον ειρμό μου, μου συμβαίνει συχνά στη νότια ασία, πολύ μπύρα, λίγο νερό, ανάστατος ύπνος και βιασύνη..το παλιό δημαρχείο μετονομάστηκε Μέγαρο της Λαικής Επιτροπής και δεν είναι ανοιχτό για το κοινό. Γερανοί πιο δίπλα και παντού στα πεζοδρόμια βλέπω ζωντανά κοκόρια, δεμένα με σπάγγο σε πέτρες . Σημάδια καλοτυχίας; Μάλλον. Λεμόνια, μέντα και κορίανδρος στις σούπες.

Το πολεμικό μουσείο είναι μουσείο των αναμνήσεων του πολέμου με Γάλλους και Αμερικάνους και κυρίως της κληροδοτημένης φρίκης των αεροψεκασμών που έφεραν ατέλειωτη μιζέρια σε δυο γενιές, με τερατογενήσεις και παραμορφώσεις. Βγαίνοντας, βρίσκει κανείς ρέπλικες κελιά του καθεστώτος του Νοτίου Βιεντάμ. Συλλογίζομαι τον εκρηχτικό ενθουσιασμό με τον οποίο βασανίζονταν και σκοτώνονταν κουμουνιστές αντάρτες και αγκιτάτορες: στη Σαϊγκόν και στα νησιά του νότου έγιναν οι τελευταίες καρατομήσεις με τη λαιμημότο - η γκιλοτίνα σύριξε το τελευταίο της τραγούδι στο Βιετνάμ το 1960, πολύ αργότερα απόταν είχε σωπήσει στην Ευρώπη.

Τα τούνελς του Κου Τσι βρίσκονται 70 χιλιόμετρα έξω από την πόλη, σήραγγες σε τρια επίπεδα που βομβαρδίστηκαν πολλές φορές αλλά δεν καταστράφηκαν. Οι Αμερικάνοι έστελναν τους Αρουραίους των Τούνελ, κυρίως Ταϋλανδούς συμμάχους στον πόλεμο, με πιστόλια και χειροβομβίδες να καθαρίσουνε τις σήραγγες. Πολλές ήταν αδιέξοδες ανθρωποπαγίδες, με ξιφολόγχες και παγιδευμένα εκρηχτικά στο βάθος. Δύσκολες δουλειές, κλειστοφοβικές και αγχωτικές υποθέσεις, αρχίδια από τιτάνιο. Σύρθηκα σε μερικές απαυτές, χώθηκα και φωτογραφίστηκα σε τρύπες που δεν πίστευα ότι θα χωρέσω. Σκαρφάλωσα σε μερικά απαρχαιωμένα τανκς και έμαθα πως φτιάχνουνε κοριοζούμι από ρύζι. Ύστερα πήγα στο πεδίο βολής που έχει στήσει ο βιετναμέζικος στρατός κι εξυπηρετεί τους τουρίστες, 17 δολλάρια οι 10 σφαίρες. Έριξα με αρρύθμιστο ΑΚ47, δεν βρήκα στόχο και συνεκδοχικά δεν κέρδισα κάποιο τασάκι σουβενίρ ή πόλο μπλουζάκι.

Περπατάω τη νύχτα στη φωτισμένη πόλη και περνάω μπαρ και μασατζίδικα και χόστες και στο τέλος καταλήγω σε μπιεργκάρντεν. Πίνω, πίνω, παλέβω μαυτά πούχω μέσα μου και παρατηρώ τη μπάντα: κιθάρες και σαξόφωνα, και ξαφνικά μια παλιά μελωδία που είχα ακούσει κοντά είκοσι χρόνια πριν και έχω ξεχάσει. Ρωτάω, ο τύπος με την κοτσίδα μου δίνει λάθος τίτλο και με ρωτά αν είμαι ανατολικοευρωπαίος. Σχεδόν, απαντάω και όπως κατρακυλάω στο ξενοδοχείο μου, διάφορες κολούδες προσπαθούν να με σύρουν μέσα σε σκάλες και κακοφωτισμένες προσώψεις. Τα φώτα ιριδίζουν και η ατέλειωτη ροή από τις εκατονεικοσπεντάρες χόντες είναι σαν παρέλαση δίχως τέλος.

Μπανγκόκ, Ταϋλάνδη

Περπατάω δίπλα στα νερά του Τσάο Πράγια κι αναρωτιέμαι αν ο Τζιμ Τόμσον ήτανε κατάσκοπος. Ξέρω ότι στην Ταϋλάνδη τον έστειλε ο επικεφαλής του OSS κι ύστερα, είναι κι αυτή η παράξενη ιστορία με την εξαφάνισή του στα υψίπεδα του Κάμερον το 67. Σε γενικές γραμμές δεν έχω κάποιο ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα μετάξια και τις εξαγωγές του - έζησα χρόνια στην Κίνα κι επισκέφτηκα πολλές πόλεις στο δρόμο του μεταξιού - αλλά το σπίτι του είναι από τις μεγαλύτερες τουριστικές αττραξιόν στην Μπανγκόκ. Δεν είναι μόνο τα πέντε κόκκινα ξύλινα χτίσματα που ακολουθούν τη σιαμέζικη, παραδοσιακή τεχνική: ο Τόμσον ήταν ο ίδιος αρχιτέκτονας πριν φτάσει στην Ασία ως αξιωματικός του ναυτικού στα τέλη του πολέμου και βρήκε την ευκαιρία να φτιάξει το ιδανικό του σπίτι, με αρχαίους βούδες στον κήπο, οργανωμένους κήπους, μαρμάρινα πατώματα από την Ιταλία και βέλγικους πολυέλαιους. Έτσι έζησε, φαντάζομαι, σε έναν υβριδικό κόσμο, ως πραγματικός βασιλιάς στο κάστρο του. Στην άλλη μεριά του ποταμού, απέναντι από την προβλήτα που άραζαν οι βάρκες με τα εμπορεύματά του, ζούσαν οι μουσουλμάνοι συνεργάτες του. Δε βλέπω να έχει αλλάξει ιδιαίτερα αυτή η μεριά της πόλης από τότε. Πρέπει να είναι η μοναδική, ωστόσο.

Η Μπανγκόκ ακολουθεί τις αρχές του οργανωμένου χάους, ταχύτητα, ντεσιμπέλ, αμάξια, τουκ-τουκ κι ανθρωποθάλασσα. Πηγαίνω στο Γκραν Παλαί που έχτισε ο Ράμα ο Πρώτος για να ξεφύγω, αλλά ατυχώ. Μοιάζει να έχει εκπορθηθεί από εκατό χιλιάδες ρώσους τουρίστες. Κύμματα ιδρωμένης σάρκας σκάνε πάνω σε σκαλιά κι αγάλματα, το χρυσάφι απ'τους ναούς και τις παγόδες αντανακλά τα χιλιάδες φλας, αμέτρητες ιδρωμένες σαγιονάρες αθροίζονται δίπλα στην μεγάλη πόρτα. Προσπαθώ να θυμηθώ την ιστορία του Ράμα και του παλατιού, έφυγε σε εκστρατεία, άρπαξε μια λαοσιανή πριγκίπισα από τη Βιεντιάν, γύρισε κι έφτιαξε το παλάτι του.Σε μια πλατφόρμα πίσω από μια παγόδα υπάρχει μια πέτρινη μινιατούρα του Άνγκορ Βατ που θυμίζει την ανάμιξη και τους πολέμους των Χμερ και των Τάι και πως οι Γάλλοι σώσανε την Καμπότζη από εξαφάνιση ως χώρα το 1860 και διάφορες άλλες ιστορίες που ποτέ δεν τελειώνουν. Φεύγω από το παλάτι και πίνω καφέ στην καφετέρια του ναυτικού ομίλου. Έχω ιδρώσει μέχρι τα ούλα, αλλά βγαίνω μετά από λίγο και προσπαθώ να βρω το πελώριο άγαλμα του Ξαπλωτού Βούδα. Οι μοναχοί μόλις έχουνε ξεκινήσει τις προσευχές και δε μπορώ να βγάλω εισιτήριο. Μπαίνω στην αρχαία βάρκα και περνάω στην άλλη μεριά του ποταμού και ξαφνικά προσέχω τις σπείρες του Γουότ Αρούν, του Ναού της Αυγής. Δεν έχω δει πολλά ομορφότερα μέρη στη ζωή μου.

Σιλόμ, Σάλα Ντενγκ, Εθνικό Στάδιο, Χρυσό Βουνό..ανεβαίνω πάλι στο μοναστήρι και χτυπάω τα γκονγκ και τις καμπάνες, χαίρομαι να κάνω θόρυβο σα μικρό παιδί. Φταίει που κάτι κουρδίζεται στο μυαλό μου κάθε φορά που μπαίνω στην Ταϋλάνδη, ίσως οι μυρωδιές, ίσως οι μπύρες. Περπατάω στους τρεις δρόμους στην Πατπόνγκ, είναι πρωί ακόμα, αλλά δεν πειράζει, οι φωτεινές πινακίδες - girls, girls, girls, super pussy - φωτίζουν τα μέσα σκοτάδια. Καταλήγω σε ιρλανδέζικη παμπ, αλλά πίνω τσανγκ, πίνω τάνκερς ολόκληρα, μιλάω με διάφορους άλλους εκπατρισμένους και προκρίνω πως είναι καλή ιδέα να πάω να δω κάποιο σώου. Ναρκοληπτικές χωριάτισσες τινάζουνε μπαλάκια από το μουνί τους, οι μεθυσμένοι σκύβουνε, σηκώνω τη ρακέτα, κι ύστερα παίζω, στην περιφέρεια της ματιάς μου το σόου ποικίλει, κορδόνια με χάντρες που βγαίνουν από μουνιά, μπαλόνια που φουσκώνουνε από μουνιά, βελάκια που τινάζονται από μουνιά, υπερτιμημένες μπύρες και πριν αδειάσει τελείως το μυαλό, η αναγκαστική επιστροφή μέχρι το δρομάκι απέναντι απ'το χριστιανικό νοσοκομείο και το δωμάτιο των 900 μπατ.

Το μνημείο έχει ανάγλυφα και οβελίσκους και δυο σιντριβάνια όπου λούζονται δυο άστεγοι. Απέναντι, όπως ήξερα ότι θα υπάρχει, όπως υπάρχει απέναντι από κάθε σοβαρό επαναστατικό μνημείο στον πλανήτη, υπάρχει μπύρα και σάντουιτς με ζαμπόν σε ένα ιμιτασιόν μεξικάνικο. Διάφοροι τύποι προσπαθούν να με πείσουνε να πάω να δω κι άλλα μνημεία παραδίπλα, αλλά έχω χορτάσει βούδες. Πίνω μπανίζοντας ασπρόμαυρες φωτογραφίες και κάτι βυζιά δίπλα στο μπιλιάρδο. Ο τωρινός βασιλιάς είναι ο Ράμα ο Πέμπτος ή ο Έκτος; Μόλις πριν μια ώρα το έμαθα. Στο τέλος, περπατάω αβέβαια στο ψιλόβροχο μέχρι την Κάο Σαν. Έκατό μπαρ και μοτέλ και στο τέλος, βανάκια που αλλάζουν συνάλλαγμα και κουβαλάνε ΑΤΜ. Κάθομαι κουρασμένα, παίρνω μια τσανγκ ακόμα και κοιτάω τον κόσμο που περνάει. Μια γριά τηγανίζει παραδίπλα, ένας τύπος με χαϊμαλιά πουλάει ξύλινα βατράχια και ένας αρουραίος τρέχει κάτω από τα τραπέζια. Ανάβω τσιγάρο. Χαμογελάω.